X
تبلیغات
http://penecilin.blogfa.com





Powered by WebGozar

وب لاگ اختصاصی علی نصری - مقالات شخصی(مدیر وبلاگ )

پیشگفتار مقاله:

شرح حال وسیره عارف قرن سوم  ابواالقاسم نصر آبادی

 

         « شناخت » واژه ای که خود نیاز به شناخت دارد ؛اما بعد ،شناخت زندگی دیگران مسله ایست که روشن میکند سیمای روشنفکرانی که خود درپی شناخت بوده اند و پس از آن میخواسته اند آن را به دیگران هدیه دهند ؛ عده ای آن را تقبل میکردند و عده ای امتناع .

اما ما چه سهمی در شناخت سیمای این «روشنفکران» داریم ،روشنفکرانی که زیبایی سیرتشان آنقدر خیره کننده است که چیزی غیر از« جلوه حق » را در صورتشان نمی بینیم .

آری می بینیم و میخواهیم دیدنیهایمان را برای دیگرانی که آنهارا ندیده اند ونه می بینند ، توصیف کنیم ؛چقدر سخت ووظیفه سنگینی است! ؛ آیا از  عهده آن برمی آییم ؟اگر قیاس به نفس باشد تنها «آیه الهی »به خاطرمان میآید که گوید: « لانکلف نفس الا وسعها» وامید میگیریم که به اندازه ظرفیتمان تلاش خودرا بکنیم و« یقین» به کمکمان میاید و  « رجاء » حاصل میشود که« حق » مارا در شناخت سیمای این عارفان فرزانه کمک خواهد کرد.

آری اگر نیت  خیر وحق باشد ،مشعل سیمای آنها با ابناء قرون بعد مشتعل خواهد شد واز فروغشان چشمان دیگرانی که آنها را ندیده بودند ، روشن میگردد. امید است که این دیدنیها موجب شناخت « ذات لایزال الهی » شود که هدف این فرزانگان ، شناخت همین ذات حق بوده است و بس .

 « نصرآبادی » هم از جمله همین عارفان فرزانه بوده است که قصد ما در این مجموعه ، باز کردن آرامشگاه اوست؛ نه آنکه آرامش اورا برهم زنیم ،که  پرتو تلاءلو ءروح جاویدش به همچون مایی سرایت نماید ومارا هم به سوی حق رهنمون نماید انشاءاله.

عارف نامی که غبار فراموشی چنان بر آرامگاهش سنگینی نموده که هیچکس نه میشناسدش ونه میخواسته بداند کیست ؟فقط از سر یک اتفاق که شاید «حکمت الهی» بوده که از خواندن فرازی از زندگی او در کتاب« تاریخ تصوف» نوشته استاد مستطاب ، «جناب آقای دکتر میر باقری»  و«جناب آقای دکتر دهباشی »، استاد قدیم دانشگاهیم به این فکر افتم که آرامگاهش به کجاست ؟و چه میخواسته و چه میگفته و چه میکرده است ؟پس کتاب یا کتابهایش کجایند ؟آری کتاب ؛ اما آیا کتاب فقط ذات دیگران را میشناساند ؟ حرف و نقل و گفته ها هستند که جانبخش کتابند ، کتاب که خودش سرد و بی روح است . اری کتاب نداشت اما در کتابهای دیگران ،شاگردانش و شاگرد شاگردانش ، یافتم و چه زیبا بودند کلامهای او ، حکایتهای وی ؛ از خواندنشان آنقدر لذت میبردم که فراموش کردم تکلیف درسی هم ، دارم و زمانم محدود . شش ماه بس نبود اما چه کنم که« زمان » بعد چهارم دنیای مادی ما ست و محصوریم  محدود . تصورم این است اگر در همین حد هم اقوال واحوالش را بازگو وسیمایش را روشن کنم هنر کرده ام . به سراغ  «خانقاهش» که «مدرسه» اش مینامند ، رفتم، چیزی جز یک مسجد نو ساخته بر جایگاهش و دور افتاده بودن مقبره اش ندیدم !!! اما آیا تخریب خشت و آجر اثرات معنوی عارف را هم با خود خراب میکند ؟!  نه ،خشت وگل مهم نیست ، «کردار » است که در« گفتار» دیگران جلوه میکند و اقوال هستند که سینه به سینه میچرخند و سرانجام در« قرن پانزدهم هجری » دو باره باز گو میشوند.

باری سرگذشت« شیخ ابوالقاسم » را به چند بخش تقسیم کرده ایم ؛ زندگینامه مختصر ، اقوال و حکایات،و اساتید ،شاگردان ،هم عصران  ، نحله فکری و شطحیاتش . سپس به موقعیت ، محل تولد و زیستگاه اوو تحصیلات متداول آن روزگار در نیشابور و خراسان و نهایتاً به وضعیت محل مهاجرتش یعنی اصفهان و نصر اباد پرداخته ایم .

اوراقی نیز ، شامل عکسِ سنگ قبر و آرامشگاه و سر درخانقاه و کتیبه آن معروف به کتیبه مدرسه و نمای خانقاه قبل از تخریب  ، تحت عنوان مستندات به انتهای این مجموعه افزده شده است .

                                                    «د»

همچنین در این تحقیق سعی شده است تا آنجا که ممکن است از منابع دست اول که اکثراًمربوط به قرون چهارم تا نهم هجری هستند استفاده شود تا به غنای مطالب و اعتبار آنها افزوده گردد؛ مانند آثارخواجه عبداله انصاری  ،عطار نیشابوری و عبدالرحمان جامی که نزد عامه خواننده گان مشهورترند.

 در اینجا برخود تکلیف میدانم  از استاد عزیزم« جناب مستطاب آقای دکترمیرباقری و دکتر بهرامی »که مصداق عرفان عملی هستند و موجب انگیزش من در این تحقیق گردیدند تشکر و قدردانی نمایم .

درپایان نیز ، لازم است از مردم شریف محله نصر آباد به خصوص از دوست صمیمیم جناب اقای محسن نصر اصفهانی که با راهنمایی هایشان مرا یاری دادند سپاسگزاری نمایم .

                                                                                             

 

                                                                   علی   نصری

                                                                    اسفند1386

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط دکتر علی نصریNasri.ali .M.A در جمعه 30 تیر1391 و ساعت 21:55 |

                          «  به نام یگانه  دوست هستی بخش جاویدان »

                             شخصیت در روانشناسی وعرفان اسلامی

 

بشر در طول تاریخ همواره در پی آن بوده است تا به راز درون انسان پی برده وماهیت وجودیش را کشف نماید .دراین مسیر برخی از  آثار ونشا نه های  طبیعی رفتار را مشاهده وبه حدس وگمانه هایی دست یازید.برهمین اساس قدما با استفاده از عناصر طبیعی  ، انسانها را به طبایع چهارگانه  دسته بندی نمودند ؛  با  این حال یافته های گذشتگان نتوانست پرسشهای  ذهن کاوشگران را اقناع نماید ازاین روی آنها را واداشت تا به جستجوی خود ادامه دهند.

 پس از دوره رنسانس ورویداد تفکیک علوم از فلسفه ، برای اولین بار روانشناسی علمی توسط «ویلیام ونت » در شهر لایپزیک آلمان در سال 1879  پایه گذاری  گردید .در این ارتباط با بکارگیری شیوه وابزارهای جدید، آزمایشهای تجربی ونیمه تجربی بر روی انسان ورفتارهای او صورت گرفت .اکنون این یافته ها  غالباً دارای  جنبه عینی بوده  و از اطمینان بیشتری برخوردارند .

     این نوشتار در پی آن میباشد که بخشی از این یافته ها  که متعلق به « روانشناسی شخصیت »است را به شکل چکیده وبا محورهای ذیل به فراگیران گرامی عرضه نماید:

تعاریف شخصیت ،اجزاء کلی شحصیت  ،منشاء شخصیت ،تیپ های شخصیتی ، رشد شخصیت ،مکانیزمهای دفاعی ، شخصیتهای نابهنجار ، روشهای تشخیص وارزیابی شخصیت ودر پایان به  نکات اساسی بهداشت وسلامت شخصیت اشاره شده است .

امید است که این مجموعه علی رغم کاستیها وضعفهای موجود بتواند هدفهای آموزشی رافراهم نموده ومیزان شناخت فراگیران گرامی را در مسیر زندگی و آگاهی نسبت به  شخصیت انسان افزایش دهد. ان شاء الله                                                                               

                                                                                             

                                                                                               علی نصری

                                                                                                   ۱۳۸۷    

+ نوشته شده توسط دکتر علی نصریNasri.ali .M.A در پنجشنبه 25 خرداد1391 و ساعت 20:4 |

 

                  نماد در روانشناسی وعرفان

پیشگفتار :

 

 «رمز» ،« نماد» ،« نمود» ....و هر آنچه بر آن نام گذارند ، در « عرفان »،  «روانشناسی » و هر دانشی که با « انسان » میانه ای دارد ، سرانجام شکسته میشوند و خودشان را به در خواست کنندگانشان ،  عرضه می نمایند ؛ زیرا همان که آنها را نمادین و رمز گونه شان کرده دوست دارد    « محبینش » آنها را چراغ راه خود قرار دهند و به سویش بشتابند . مثل انسانی نیست که از سر حب و بغض بخواهد با رمز سازی خود را مطرح نماید و داننده ا صلی را خود بشمارد . میخواهد سالکین حقیقی اش را بیازماید تا بشناسندش ؛ نه او کسی نیست که بنده گانش را از پیش نشناسد   ، بهتر است بگویم می شناسد آنها را لیک میخواهد خودشان به  « خود آگاهی » و سپس  « خدا آگاهی » برسند و درک کنند که اگر کاهلی و سستی برای لقایش داشته اند ، خود مقصرند نه او .

پس به محض اینکه حرکت سالکش را دید به فرشتگا نش گوید محبم حرکت کرده ، چرا رمز ها را برایش نمی شکنید ؛ باز کنید راهش را ؛ نمی خواهم آسیبی به او برسد راهنمائیش کنید تا به من برسد و هر چه سالک دلبستگی هایش را بدر می آورد یک راز برایش گشوده میشود تا رمزی گرددبرای منزلگه بعدی ؛ تا جایی که دیگر رمزی نمی بیند و سالک به « وحدت » میرسد ، پشت سرش را که می نگرد ستارگانی را میبیند که خاموش و سردشده اند و خاکسترشان فرو ریخته ، آنها را نماد وابستگی و تعیناتش می خواندشان که از دستشان رهایی یافته  و به جلو که مینگرد «آرامشی » که طالبش بوده را یافته چون رازی نمانده که او را «سرگردان» و «مضطرب »نماید .

واین است راز رمز ها و نمادها که من آنها را به زعم خود شکستم . باورم که این را میگوید، حال نظر دیگران چه باشد ، نمی دانم .

هدفم در این مجموعه بررسی چند و چون نماد در دو رشته عرفان اسلامی و روانشناسی است که هردو منشاء نماد را را در یک چیز میدانند اما با دو زبان ؛ عرفان« عالم خیال » می خواندش و روانشناسی« ناخود آگاهش» می نامد .

 در همین راستا مطالب را به چهار فصل مستقل تقسیم کرده ام .فصل اول را به تعاریف وریشه های واژه گانی نمادو فصل دوم را به نماد در  دیدگاههای عرفان اسلامی  و فصل سوم را به رویکرد روانشناسی در نمادها و سرانجام اخرین فصل به مقایسه و نتیجه گیری پایان میگیرد .

از استاد معزز وگرامیم  جناب آقای دکتر غضنفری که دراین  پژوهش مشوق و راهنما یم بودند نهایت تشکر و قدر دانی را دارم بی شک در هر تحقیق و پژوهشی نقایص و اشکالاتی وجود خواهد داشت که این مجموعه نیزاز آن مبری نخواهد بود  از این روی استد عا دارم تا ایشان تفضل نموده وبا مرورآن ،  نقایسش را رفع و نظرات رفیعشان را بر این دفتر مزین فرمایند .

 

                                                                                                علی نصری    بهمن ماه 86   

                                                    فهرست                                

                                                 

پیشگفتار

                                                   الف

فهرست مطالب

 

                                                   ج

فصل اول – تعاریف

                                                    1         

تعریف لغوی

 

تعریف اصطلاحی

 

 

فصل دوم- نماد در عرفان اسلامی

                                                     4    

مقدمه

                                                   

بخش اول نماد در قرآن ، احادیث ،تفسیر و تاویل

                                                        5                                         

بخش دوم - نماد در متون منظوم عرفان اسلامی

                                                      15

بخش سوم - رمز و نماد در داستانهای عرفانی

 

 

                                                      26      

فصل سوم – نماد در روانشناسی

                                              54  

مقدمه

                                                       

بخش اول انواع نماد و نقش آنها

                                                    56

بخش دوم - نماد و رویا در روانشناسی 

                                                     61    

بخش سوم نماد و تبیین روانشناختی در داستانهای اساطیری

                                                     72

بخش چهارم نماد های دینی در روانشناسی

 

 

                                                     88    

مقایسه و نتیجه گیری

                                                   106 

منابع وماخذ

                                                   108  

 

 

مقایسه ونتیجه گیری :

 

پس از بررسی و تفحص نمادشناسی در عرفان اسلامی  و روانشناسی ،جای دارد که در این فصل به مقایسه این دو نگرش پرداخته ونکات مشترک و متفاوت را از یکدیگر بازشناسیم .ازاین روی ابتدا مشابهات را بررسی و سپس نکات افتراقی را به وارسی مینشینیم .

الف-  تشابهات :

1.      شباهت در تفاسیر وتبیین های نمادها

مثل تبیین نکات نمادین «داستان ادیپ» که کشف راز  هر معمایی را در خود انسان جستجو مینمود . در عرفان اسلامی نیز شناخت خدا از شناخت درون انسان یعنی« نفس » بدست خواهد امد ؛ قول مولی علی علیه السلام مبنی بر« من عرف نفس فقد عرف ربه » و یا نگرش عین القضات همدانی راجع به برداشتهای شخصی از متون منظوم و همچنین دیدگاه شیخ اشراق در مورد تاویل اسرار قرآن که از درون شخص بر خواهد خاست ،موید این این ایده میباشد.

2.   استفاده از داستان و یا افسانه به عنوان ابزار و  دست مایه ای برای ارائه راز و نمادهایی که گویای کشمکش های درونی انسان میباشند.

3.      هر دو از« شعر و متون منظوم » برای کاربرد نمادها و یا تبیین آن بهرمند شده اند .

4.      موضوع  شناخت و تبیین نمادها در هر دو رشته ، نیازمند تخصص و علم مربوطه میباشد .

5.      هر دو ،منشاء بسیاری از نمادها ی  معنوی هستند مثل سمبل و نمادهای دینی .

6.      دررویکرد  هر دو دانش ، « عشق »  وسیله ای است برای رسیدن به هدف نه خود هدف .

7.      لزوم وجود یک راهنما ، رسول ، پیر و مرشد یا فرشته برای رساندن انسان به مرحله «خود آگاهی » و «خود باوری ».

8.   منشاء نماد ، « درون انسان » است گرچه روانشناسی نام آن را  « ناخود آگاه »و عرفان آنرا  «عالم خیال » میداند .لیکن محتوای نظرات یکی است .

9.      در هردو دانش ، موضوع « رویا »و رویدادهای آن مهم تلقی شده و مورد تعبیر تفسیر فراوان وگونه گونی قرار میگیرد .

10. هردو نگرش مثبتی نسبت به دین ایفاء مینمایند وحتی ، برخی از نمادهای بنیادین را متعلق به دین و یا اثرات تعلیمات دینی میشمرند

 

 

 

ب- تفاوتها :

1 .کشف راز رمزها و نمادها در روانشناسی فقط در خود آگاهی جستجو میشود ولی در عرفان اسلامی خود آگاهی مقدمه ایست برای رسیدن به خدا آگاهی تا در این مرحله مابقی رمز ها گشوده شوند .

2.  تبیین نمادها و رمز ها در عرفان اسلامی به دلیل پیچیدگی بیشترو عمیق بودنشان  نیازمند فراگیری و احاطه بر دانشهای دیگر است اما در روانشناسی لزومی به کسب این  تخصص ها احساس نمیشود .

3. تعبیر و تفسیر های عرفانی و روانشناختی رویاها تا حدودی با هم   دیگر متفاوت اند زیرا رویکرد روانشناسی نسبت به روح و روان متفاوت با نگرش عرفان اسلامی نسبت به این مقوله است. روانشناسی به دلیل تجربی بودنش  «روح» را حاصل کنش « جسم » میداند اما عرفان نه تنها روح را دارای اصالت میداند که جسم را غیر اصیل ووسیله ای برای رشد و توسعه نفس محسوب میکند .

 

 

بحث :

تحقیق و پژوهش در موضوع  پیش رو همانند هر تحقیق دیگری  دارای محدودیتهایی بوده که میتوان به محدوده  زمانی  صرف شده و محدودیت منابع  اشاره کرد که محقیق بعدی می توانند آن را در نظر گرفته و نتایج مفیدی بدست آورند.

علیهذا با عنایت به آنچه نقل شده ، روشن است که مشابهت ها دراندیشه های دو گروه فراوان و غیر قابل انکار است ، اما آنچه که نکته پایانی را حائز اهمیت می نماید ، این می باشد که مشابهت های موجود می تواند مسأله ای باشد برای طرح تحقیق و پژوهش های جدی و بنیادین .

 

                                                                                                                                                   والسلام

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط دکتر علی نصریNasri.ali .M.A در پنجشنبه 25 خرداد1391 و ساعت 19:46 |

                               

                                     بررسی مقام رضا در عرفان اسلامی[1]

 

                      دکتر خلیل بهرامی قصر چمی * -  دکتر عبدالرحیم عناقه * *

                                                   علی نصری***

چکیده :

یکی از کمبودهایی که دنیای کنونی  با آن روبرو بوده وافرادانسانی  برای کسب آن کوشش فراوانی میکنند موضوع «رضایتمندی» است .

در این راستا علوم مختلف رفتاری هر کدام به نوعی راهکار ، شیوه و تکنیک های خاصی به علاقمندان این موضوع پیشنهاد و توصیه میکنند . اما در این میان عرفان اسلامی که از قدمت هزار چند ساله برخوردار واز آغاز هدفش رساندن بشر  به درجه هم  شان  مقام انسانیش بوده است دارای دیدگاه و نگرش خاصی نسبت به موضوع «رضایت» میباشد .

این مقاله در پی آن است که مفهوم  رضایت را از منظر عرفان اسلامی مورد بررسی قرار دهد بطوری که مشخص شود رضا چیست وچگونه بدست می آید ، دیدگاه ونگرشهای عرفا نسبت به آن چه میباشد ، سپس در آیات ،  روایات و تفسیر آن راجستجوو مراتب ، نشانه ها ، اسباب  و جایگاهش را بررسی نماید ونهایتا به یک نتیجه گیری منطقی دست یابد .

واژه های کلیدی  :

 رضا و خشنودی ، دل و قلب ، قضا وقدر ، حق ، حال ومقام

 



*- استادیارومدیر گروه عرفان اسلامی دانشگاه آزاداسلامی .

**- استادیار گروه عرفان اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی .

*** - دکترای حرفه ای رشته  عرفان اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی .

+ نوشته شده توسط دکتر علی نصریNasri.ali .M.A در پنجشنبه 25 خرداد1391 و ساعت 19:33 |